Wanneer moet je een product als model registreren? En wat zijn de vereisten voor modelbescherming?

Als ontwerper wil je je producten zo goed mogelijk beschermen, zodat derden er niet zomaar met jouw ontwerp vandoor kunnen gaan. Eén van de manieren om dit te doen is door middel van het modelrecht.

Nieuwheid en eigen karakter model vereist

Op grond van het modelrecht moet het ontwerp wel aan bepaalde vereisten voldoen wil het beschermd kunnen worden. De belangrijkste zijn dat het ontwerp nieuw moet zijn en over een eigen karakter moet beschikken.

Hieronder lichten wij deze twee vereisten toe. Dat doen wij aan de hand van een voorbeeld van de modelinschrijving voor een vloerkleed met gekleurde vilten bolletjes. Deze modelinschrijving werd onlangs aan de hand van deze twee criteria beoordeeld door het Europese modellenbureau OHIM (of voluit Office for Harmonziation in the Internal Market).

Tot slot zullen wij ingaan op de vraag wanneer men zijn ontwerp het beste in kan schrijven als model en hoe het nou zit met niet-ingeschreven modelrechten.

Het vloerkleed met vilten bolletjes

BS Studio heeft destijds haar vloerkleed geregistreerd als model. Het ronde vloerkleed is samengesteld uit allemaal vilten bolletjes met een verschillende kleur.

Twee jaar na de registratie van het model doet de Deense onderneming Naturkram Giot een beroep op de nietigheid van het model. In de uitspraak van het OHIM blijkt niet waarom de onderneming dit doet. Vaak wil een onderneming zelf ook een soortgelijk product verkopen, of is ze door de modelrechthebbende aangesproken wegens inbreuk.

Helaas is het niet zo dat producten die heel leuk zijn, automatisch ook voldoen aan alle vereisten van het modelrecht. In dit geval oordeelt het OHIM dat het vloerkleed weliswaar nieuw is, maar niet beschikt over een eigen karakter. De modelinschrijving wordt daarom doorgehaald.

Wanneer is een model nieuw?

Een model is nieuw als er geen (vrijwel) identiek ontwerp beschikbaar was voor het publiek voordat de ontwerper de aanvraag voor het model deponeerde bij het modellenbureau.

Die beschikbaarstelling voor het publiek kan op heel veel verschillende manieren gebeuren, bijvoorbeeld in een reclamefolder, op de website van de aanbieder, in een woontijdschrift, op een beurs of bij een tentoonstelling. Dit geldt overigens niet alleen voor de ontwerpen van anderen. Als de ontwerper zelf zijn eigen ontwerp op de markt brengt, dan moet hij zorgen dat de modelaanvraag binnen 12 maanden op de (digitale) deurmat ligt van het modellebureau. Is hij te laat, dan staat zijn eigen product aan de nieuwheid van het model in de weg.

Daarbij wordt uitgegaan van een publiek dat bekend is met de markt. Dit wordt ook wel de “geïnformeerde gebruiker” genoemd. In deze zaak geeft het OHIM de volgende omschrijving van die gebruiker:

“he whoever habitually purchases rugs, puts them to their intended use and informs himself about rugs available on the market by visiting furniture stores and browsing the Internet and the relevant catalogues.”

Het maakt overigens geen verschil of de ontwerper nu wist van dat eerdere model of niet. Als een ontwerp volledig onafhankelijk van een eerder identiek ontwerp tot stand is gekomen, dan kan de ontwerper geen beroep doen op het modelrecht. Dit wordt ook wel ‘objectieve nieuwheid’ genoemd. (In het auteursrecht is dit overigens anders.)

Omdat er geen (vrijwel) identiek tapijt aan het publiek beschikbaar was gesteld voordat BS Studio haar model registreerde, wordt het vloerkleed nieuw geacht door het OHIM.

Wanneer beschikt een model over een eigen karakter?

Daarnaast is er nog een tweede toets, die zwaarder is dan de eerste. Een model moet namelijk ook over een eigen karakter beschikken. Deze toets wordt door BS Studio helaas niet gehaald.

Er is sprake van een eigen karakter als de algemene indruk die het model bij de geïnformeerde gebruiker wekt, verschilt van de algemene indruk die bij die gebruiker wordt gewekt door modellen die voor het publiek beschikbaar zijn gesteld voor de datum van depot.

Met andere woorden: lijkt het ontwerp niet te veel op ontwerpen die al eerder op de markt waren?

Daarbij wordt rekening gehouden met de vrijheid die een ontwerper nu eenmaal heeft. Zo heeft een stoel over het algemeen vier poten en een rugleuning en heeft een tafel poten en een horizontaal blad. Volgens het OHIM moeten vloerkleden plat zijn, maar is de ontwerper verder vrij in zijn keuze voor de kleur, het patroon en het materiaal.

In dit geval heeft Naturkram Giot afbeeldingen overgelegd van een vloerkleed van een andere ontwerper van vloerkleden, van het merk Sharda. Deze vloerkleden zijn rechthoekig en zijn ook samengesteld uit gekleurde vilten bolletjes.

Het OHIM oordeelt dat de kleden die al op de markt waren en de modelinschrijving van BS Studio dezelfde algemene indruk wekken: een kleed gemaakt van een veelvoud aan kleine, gekleurde, vilten bolletjes, met een willekeurige rangschikking van de verschillende kleuren.

Het verschil tussen de kleden (de oudere kleden bestaat uit rijen bolletjes en het kleed van BS Studio is opgebouwd uit cirkels bolletjes) maakt niet dat er sprake is van een andere algemene indruk. Om die reden beschikt het kleed van BS Studio niet over een eigen karakter.

Wanneer moet ik mijn ontwerp als model inschrijven?

Een ontwerp kan alleen een geldig model zijn als het nieuw is en een eigen karakter heeft, dat wil zeggen: als er geen identiek ontwerp bestaat en als er ook geen ontwerpen of producten beschikbaar zijn gesteld aan het publiek die sterke gelijkenissen vertonen met het ontwerp.

Ontwerpers hebben zelf vaak een goede kennis van de markt en kunnen waarschijnlijk wel aanvoelen wanneer een creatie origineel is en nog niet bestaat. Als er sprake is van zo’n origineel ontwerp, dan kan het lonen om dat ontwerp als model te beschermen.

Er zijn twee soorten modellen: geregistreerde modellen en niet-geregistreerde modellen.

Geregistreerde modellen zijn ontwerpen die zijn ingediend bij een modellenbureau. De ontwerper kan zelf kiezen voor welk gebied hij het model beschermt, bijvoorbeeld alleen in de Benelux of in heel Europa.

Voor een model dat wordt beschermd in de Benelux kan dit bij het BBIE (het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom) en voor een model dat in heel Europa wordt beschermd kan dit bij het OHIM. De bescherming duurt 25 jaar. Met een geregistreerd model kun je optreden tegen producten en ontwerpen die dezelfde algemene indruk wekken.

Aan een modelinschrijving zijn kosten verbonden. Een ontwerper kan er daarom ook voor kiezen om het te laten bij een niet-geregistreerd model. Zo’n model ontstaat automatisch, zonder dat je hier formulieren voor hoeft in te vullen. Het nadeel is dat het maar een korte tijd bescherming biedt (3 jaar) en dat je alleen op kunt treden tegen producten die nagemaakt zijn van jouw model. Dit is lastiger om aan te tonen dan dat een product op jouw model lijkt.

Een ontwerper kan er ook later voor kiezen om een product alsnog als model te registreren. Dit kan bijvoorbeeld met producten die heel succesvol blijken te zijn. Dat moet dan wel binnen 12 maanden nadat het publiek voor het eerst kennis heeft kunnen nemen van het ontwerp. Anders is een model niet nieuw meer.

We hebben dit in een schema weergegeven:

Geregistreerd model Niet-geregistreerd model
Ontstaat: Door het opsturen van het registratieformulier aan het modellenbureau Automatisch
Duurt: 25 jaar (de registratie kan steeds met periodes van 5 jaar verlengd worden) 3 jaar
Beschermt: Tegen producten die op het model lijken Tegen producten die zijn nagemaakt van het model
Geldt in: Het gebied waarvoor het is geregistreerd, bijvoorbeeld de Benelux of heel Europa Heel Europa
Handig voor: Designklassiekers waarvan wordt verwacht dat die jaren meegaan, met name als ze succesvol blijken Producten die sterk afhankelijk zijn van de mode of een bepaalde trend en binnen 3 jaar uit het assortiment zijn.

Kortom

Het loont voor ontwerpers om hier in een vroeg stadium al over na te denken, zodat zij hun ontwerp zo goed mogelijk kunnen beschermen en later eventuele inbreukmakers onder het tapijt kunnen vegen.

Klik hier voor de uitspraak van het OHIM over het tapijt van BS Studio.

 

Dit bericht is geplaatst in Intellectuele Eigendom, Modelrecht met de tags , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *